Interpelacje w sprawie egzekwowania embarga na rosyjskie i białoruskie produkty drzewne oraz wdrażania EUDR w Polsce

Interpelacja o postępach we wdrażaniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1115 w sprawie produktów związanych z wylesianiem (EUDR) oraz egzekwowania embarga na produkty drzewne z Rosji i Białorusi

Szanowna Pani Minister,

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1115 z dnia 31 maja 2023 r. w sprawie produktów związanych z wylesianiem i degradacją lasów (dalej: EUDR) stanowi jeden z fundamentów Europejskiego Zielonego Ładu. Jego celem jest wyeliminowanie z obrotu na rynku unijnym towarów przyczyniających się do wylesiania i degradacji lasów na świecie. Pomimo że EUDR obowiązuje bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich, jego skuteczne stosowanie wymaga stworzenia krajowych ram instytucjonalnych i egzekucyjnych.

Prace legislacyjne nad polską ustawą wdrażającą EUDR trwają bez rozstrzygnięcia od ponad trzech lat. Pierwotny termin wejścia w życie przepisów wyznaczony był na grudzień 2024 r., następnie przesunięto go na 30 grudnia 2025 r., a wskutek kolejnego odroczenia – zatwierdzonego przez Radę UE z udziałem Polski w grudniu 2025 r. – nowe terminy to 30 grudnia 2026 r. dla operatorów dużych i średnich oraz 30 czerwca 2027 r. dla mikroprzedsiębiorstw i małych firm. Projekt polskiej ustawy wdrażającej (nr UC101), opublikowany przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska w czerwcu 2025 r., przewidywał uchwalenie ustawy w IV kwartale 2025 r. Termin ten nie został dotrzymany.

Projekt UC101 ma określić krajowe ramy instytucjonalne, w tym właściwe organy nadzoru, procedury kontrolne i katalog sankcji. Do czasu jego wejścia w życie polscy przedsiębiorcy zobowiązani są samodzielnie prowadzić pełne procedury należytej staranności (due diligence), bez jasno wskazanego organu kontrolnego i bez gwarancji jednolitej wykładni prawa, co stwarza poważny stan niepewności prawnej dla całego sektora.

Niezależnie od kwestii implementacji EUDR Polska stoi w obliczu poważnego i naglącego problemu przestrzegania sankcji wobec Rosji i Białorusi w sektorze drzewnym. Śledztwo przeprowadzone przez brytyjską organizację Earthsight oraz dziennikarzy SWR ujawniło, że wartość nielegalnej sklejki brzozowej z Rosji i Białorusi sprowadzonej do UE z naruszeniem sankcji przekroczyła 1,5 miliarda euro. Polska okazała się największym pojedynczym punktem wejścia tego nielegalnego importu. Do naszego kraju przemycono ponad 6000 ciężarówek rosyjskiej sklejki o wartości co najmniej 669 milionów euro.

Mechanizm obejścia sankcji polegał na fałszowaniu kraju pochodzenia towaru i wskazywaniu Kazachstanu, Turcji lub Chin jako państwa eksportującego. W grudniu 2025 r. Prokuratura Okręgowa w Gdańsku postawiła zarzuty pięciu osobom – trzem obywatelom Polski i dwóm obywatelom Rosji – w związku z procederem trwającym w latach 2022-2024. Prokuratura wskazuje, że śledztwo ma charakter rozwojowy i nie wyklucza kolejnych zarzutów. Drewno stanowi znaczące źródło dochodów budżetu rosyjskiego, a zyski z jego eksportu zasilają finansowanie agresji zbrojnej przeciwko Ukrainie.

Prawidłowa i kompleksowa implementacja tak złożonego aktu prawnego jak EUDR wymaga aktywnego włączenia szerokiego grona interesariuszy: organizacji pozarządowych specjalizujących się w ochronie lasów i środowiska, niezależnych ekspertów prawnych i środowiskowych oraz przedstawicieli nauki. Rzeczywisty udział strony społecznej w pracach nad UC101 powinien być transparentny i wymierny – zarówno na etapie stanowienia prawa, jak i w procesie jego egzekwowania.

W związku z powyższym proszę Panią Minister o odpowiedź na poniższe pytania:

1. Jakie są aktualnie główne trudności napotykane przez Ministerstwo we wdrożeniu EUDR, a w szczególności: na jakim etapie prac legislacyjnych znajduje się projekt ustawy UC101 i kiedy planowane jest jego ostateczne uchwalenie?

2. W jaki sposób Ministerstwo zamierza zminimalizować stan niepewności prawnej polskich przedsiębiorców wynikający z braku wyznaczonych organów kontrolnych w okresie poprzedzającym wejście w życie ustawy implementującej?

3. W jaki sposób Ministerstwo Klimatu i Środowiska koordynuje działania z organami właściwymi w zakresie egzekwowania embarga na rosyjskie i białoruskie produkty drzewne – w szczególności z Krajową Administracją Skarbową, służbami celnymi oraz prokuraturą  – w świetle ustaleń śledztwa organizacji Earthsight, które wskazują Polskę jako największy punkt wejścia nielegalnej sklejki brzozowej z Rosji do UE?

4. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska uczestniczy w wypracowywaniu mechanizmów weryfikacji rzeczywistego kraju pochodzenia importowanych produktów drzewnych, a jeśli tak, to jaką rolę odgrywa w tym procesie i z jakimi instytucjami współpracuje?

5. W jaki sposób i w jakim zakresie strona społeczna – w tym organizacje pozarządowe, środowiska naukowe oraz niezależni eksperci prawni zajmujący się tematyką ochrony lasów i przeciwdziałania wylesianiu – jest angażowana w prace nad projektem ustawy UC101 oraz w projektowanie systemu egzekwowania przepisów EUDR na poziomie krajowym?

6. Czy Ministerstwo prowadzi lub planuje współpracę z organizacjami pozarządowymi i ekspertami zewnętrznymi w zakresie monitorowania wdrożenia EUDR po wejściu w życie ustawy implementującej, a jeśli tak, to w jakiej formule i na jakich zasadach taka współpraca miałaby przebiegać?

Interpelacja w sprawie egzekwowania embarga na rosyjskie i białoruskie produkty drzewne oraz skuteczności kontroli celnej w zakresie weryfikacji kraju pochodzenia towarów

Szanowny Panie Ministrze,

Polska jest największym w Unii Europejskiej punktem wejścia dla produktów drzewnych z Rosji i Białorusi sprowadzanych z naruszeniem unijnych sankcji. Śledztwo przeprowadzone przez brytyjską organizację Earthsight oraz dziennikarzy SWR ujawniło, że do Polski przemycono co najmniej 6000 ciężarówek rosyjskiej sklejki brzozowej o wartości nie mniejszej niż 669 milionów euro przy łącznej wartości nielegalnego importu do całej UE przekraczającej 1,5 miliarda euro. Towary te były wprowadzane do obrotu z fałszywymi deklaracjami kraju pochodzenia, wskazującymi Kazachstan, Turcję lub Chiny jako państwo eksportujące.

Mechanizm obejścia sankcji był systemowy i trwał co najmniej w latach 2022-2024. Fałszowanie dokumentów celnych pozwalało na wprowadzanie objętych embargiem towarów na rynek unijny, a zyski z tego procederu zasilały budżet wojenny Federacji Rosyjskiej. Dochody z eksportu drewna stanowią jedno z istotnych źródeł finansowania rosyjskiej agresji zbrojnej przeciwko Ukrainie. Obejście sankcji jest więc nie tylko przestępstwem gospodarczym, lecz także działaniem o wymiarze geopolitycznym i bezpieczeństwa państwa.

W grudniu 2025 r. Prokuratura Okręgowa w Gdańsku postawiła zarzuty pięciu osobom: trzem obywatelom Polski i dwóm obywatelom Rosji. Prokuratura wskazała, że śledztwo ma charakter rozwojowy. Sam fakt, że do wszczęcia postępowania karnego doszło dopiero po publikacji raportu organizacji pozarządowej, a nie w wyniku rutynowych kontroli celnych, rodzi poważne pytania o skuteczność systemów nadzoru i weryfikacji importu.

Skuteczna weryfikacja rzeczywistego kraju pochodzenia towarów drzewnych wymaga zarówno sprawnych procedur celnych, jak i efektywnej wymiany informacji wywiadowczych między służbami krajowymi a instytucjami unijnymi (OLAF, Europol). Dotychczasowy przebieg sprawy wskazuje, że istniejące mechanizmy kontrolne okazały się niewystarczające, by w porę wykryć proceder na tak dużą skalę.

W związku z powyższym proszę Pana Ministra o odpowiedź na poniższe pytania:

1. Jakie działania podjęła Krajowa Administracja Skarbowa w odpowiedzi na ustalenia raportu Earthsight ze stycznia 2025 r. wskazującego Polskę jako największy w UE punkt wejścia dla rosyjskiej i białoruskiej sklejki brzozowej sprowadzanej z naruszeniem sankcji?

2. Jakimi metodami i narzędziami posługują się polskie służby celne przy weryfikacji rzeczywistego kraju pochodzenia importowanych produktów drzewnych, zwłaszcza w przypadku towarów deklarowanych jako pochodzące z Kazachstanu, Turcji lub Chin?

3. Czy Ministerstwo Finansów lub podległe mu służby wymieniają informacje operacyjne z europejskim urzędem ds. zwalczania nadużyć finansowych OLAF oraz z Europolem w zakresie obchodzenia sankcji na produkty drzewne? Jeśli tak, to jakie są efekty tej współpracy?

4. Jakie systemowe zmiany w procedurach kontroli celnej planuje wprowadzić Ministerstwo Finansów, aby zapobiec powtórzeniu się procederu nielegalnego importu produktów drzewnych objętych embargiem na tak masową skalę?

5. Czy Ministerstwo Finansów współpracuje z organizacjami pozarządowymi i niezależnymi ekspertami zajmującymi się monitorowaniem handlu produktami objętymi sankcjami, a jeśli tak, to w jakiej formule odbywa się ta współpraca?