Interpelacja dotycząca procedury uznania złoża skalenia Proszowa-Kwieciszowice za złoże strategiczne oraz wynikających z tego zagrożeń dla mieszkańców i regionu

Szanowna Pani Minister,

Działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora, składam interpelację w związku z procedurą uznania złoża skalenia Proszowa-Kwieciszowice za strategiczne. Jako Posłanka z tego regionu czuję się w obowiązku przedstawić Pani Minister kategoryczny sprzeciw mieszkańców oraz władz samorządowych wobec planów, które zniszczą unikalny charakter i krajobraz Gór i Pogórza Izerskiego.

Naruszenie lokalnych i europejskich form ochrony przyrody
Planowana eksploatacja jest całkowicie sprzeczna z dotychczasowym statusem ochronnym tych terenów:

• Obszar ten znajduje się w granicach Natury 2000 „Łąki Gór i Pogórza Izerskiego”
  (PLH020102).
• Na terenie złoża znajduje się Zespół Przyrodniczo-Krajobrazowy „Tłoczyna”, ustanowiony Uchwałą nr XXXVI/201/09 Rady Miejskiej Gminy Mirsk z dnia 30 kwietnia 2009 r. Zgodnie z §8 tej uchwały, na obszarze zespołu zakazuje się m.in. wydobywania skał, minerałów oraz niszczenia lub zmiany obiektów, co stanowiło fundament strategii rozwoju gminy.
• Obszar ten też bezpośrednio graniczy (dzieli je tylko droga gminna) z obszarem Natura 2000 “Góry Izerskie” (PLB020009).

Jednoznaczny sprzeciw samorządów
Zarówno Rada Miejska Gminy Mirsk, jak i Rada Gminy Stara Kamienica podjęły uchwały wyrażające stanowczy sprzeciw wobec jakiejkolwiek działalności wydobywczej w tym miejscu. Obszar złoża znajduje się na terenie Gminy Mirsk, ale jednocześnie 400 metrów od najbliższych zabudowań na terenie Gminy Stara Kamienica. Region ten, wchodzący w teren Gór Izerskich, konsekwentnie buduje swoją gospodarkę w oparciu o turystykę zrównoważoną (lokalne agroturystyki), opierającą się na kontakcie z naturą, poszanowaniu lokalnej flory i fauny oraz dziedzictwa kulturowego. Co potwierdzają dokumenty planistyczne obu Gmin. Główny atut turystyczny lokalnego terenu po powstaniu kopalni przestanie istnieć.

Zarzut niekonstytucyjności przepisów ustawy Prawo geologiczne i górnicze
Jako Parlamentarzystka muszę podnieść kwestię prawdopodobnej niekonstytucyjności przepisów wprowadzonych nowelizacją z dnia 16 czerwca 2023 r.:

1. Art. 94a ust. 1 i 5 (wprowadzający arbitralną procedurę uznania złoża za strategiczne decyzją Ministra) – narusza art. 2 Konstytucji RP (zasada państwa prawnego i określoności prawa) oraz art. 7 (zasada legalizmu), ze względu na brak precyzyjnych mierzalnych kryteriów merytorycznych pozwalających na tak głęboką ingerencję w prawa lokalne.
2. Art. 95 ust. 1 i 2 (nakładający na gminy obowiązek wprowadzenia złoża do aktów planistycznych pod rygorem wydania zarządzenia zastępczego przez Wojewodę) – narusza art. 16 ust. 2 oraz art. 165 ust. 2 Konstytucji RP, poprzez nieproporcjonalne ograniczenie samodzielności jednostek samorządu terytorialnego i odebranie im tzw. władztwa planistycznego.
3. Art. 94a ust. 8 (wyłączający stosowanie przepisów o partycypacji społecznej w określonych przypadkach) – narusza art. 74 ust. 4 Konstytucji RP, który nakłada na władze publiczne obowiązek wspierania działań obywateli na rzecz ochrony środowiska oraz zapewnienia im dostępu do informacji i udziału w procesach decyzyjnych.
4. Art. 95 ust. 1 w zw. z art. 64 Konstytucji RP – narusza prawo ochrony własności
   mieszkańców, których nieruchomości tracą na wartości i użyteczności w momencie uznania złoża za strategiczne w myśl wspomnianej ustawy, bez prawa do odszkodowania na tym
   etapie.

W związku z powyższym, proszę o odpowiedź na pytania:

1. Czy resort dysponuje ekspertyzami dotyczącymi wpływu ewentualnej kopalni na studnie głębinowe mieszkańców w związku z tym, że okoliczne wioski nie posiadają wodociągów?
2. Czy resort dysponuje analizami dotyczącymi wpływu działalności kopalń na stan wód powierzchniowych i podziemnych na terenach objętych ochroną przyrody, o których wspomniane zostało powyżej?
3. Jakie procedury monitorowania wpływu działalności górniczej na wody podziemne i powierzchniowe stosuje obecnie resort oraz podległe instytucje, w szczególności w kontekście ochrony ujęć wody wykorzystywanych przez mieszkańców w tym regionie?
4. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska lub podległe mu instytucje dysponują ekspertyzami, analizami bądź raportami dotyczącymi wpływu działalności kopalń na obiekty znajdujące się pod ochroną konserwatora zabytków, w szczególności na obiekty wpisane do rejestru zabytków lub ujęte w wykazach zabytków prowadzonych przez właściwego ministra?
5. Jeżeli takie opracowania istnieją, proszę o wskazanie ich zakresu, głównych wniosków oraz informacji, czy są one publicznie dostępne?
6. Czy Ministerstwo planuje wprowadzenie dodatkowych mechanizmów monitorowania lub ochrony zabytków znajdujących się na terenach objętych wpływem działalności górniczej?
7. Czy w świetle krytyki nowelizacji Prawa geologicznego i górniczego z 2023 r., wskazującej na daleko idącą ingerencję w prawo własności oraz władztwo planistyczne gmin, resort nie uważa za szczególnie kontrowersyjne rozważania wszczęcia procedury uznania za strategiczne złoża o znaczeniu raczej lokalnym, położonego w jednym z najcenniejszych krajobrazowo obszarów Gór Izerskich, jakim jest Proszowa‑Kwieciszowice?
8. Jak Ministerstwo zamierza pogodzić ewentualny status złoża strategicznego z obowiązującym zakazem wydobycia w zespole przyrodniczo-krajobrazowym „Tłoczyna”? W jaki sposób w postępowaniu o uznanie złoża Proszowa‑Kwieciszowice za strategiczne uwzględni fakt, że teren ten znajduje się jednocześnie w granicach obszaru Natura 2000 „Łąki Gór i Pogórza Izerskiego” oraz zespołu przyrodniczo‑krajobrazowego „Tłoczyna”, na którego obszarze lokalne prawo wprost zakazuje wydobywania skał i minerałów oraz niszczenia obiektów przyrodniczych?
9. Czy Pani Minister rozważa ewentualne wycofanie się z procedury uznania tego złoża za strategiczne, biorąc pod uwagę kategoryczny sprzeciw Rad Gmin i mieszkańców?
10. Czy przed ewentualnym wszczęciem postępowania w sprawie uznania złoża Proszowa‑Kwieciszowice za strategiczne Ministerstwo przeprowadzi lub zleci przeprowadzenie kompleksowej analizy korzyści i kosztów (w tym kosztów środowiskowych, społecznych i turystycznych)?
11. Czy resort dysponuje obecnie jakimikolwiek opracowaniami wskazującymi, że potencjalne znaczenie złoża Proszowa‑Kwieciszowice dla „interesu surowcowego państwa” jest na tyle istotne, aby choćby rozważać objęcie go najbardziej restrykcyjnym reżimem ochrony prawno-górniczej, podczas gdy według danych PIG‑PIB eksploatowane są już inne złoża surowców skaleniowych, a zasoby tego typu kopalin nie należą do grupy deficytowych w skali kraju?

Z wyrazami szacunku,

Małgorzata Tracz
Posłanka na Sejm RP