Miłość to miłość! Jesteśmy i będziemy Waszymi sojuszniczkami!

Dzisiaj Komisja „Ochrony” Środowiska przyjęła dezyderat w sprawie niedźwiedzi. Niestety, zamiast racjonalnego podejścia, dostaliśmy dokument, w którym dominuje populizm. W dyskusji o dużych drapieżnikach niepotrzebny jest język strachu i nienawiści — potrzebujemy znacznie więcej języka nauki!

Cieszę się, że w dzisiejszej debacie mocno wybrzmiał głos strony społecznej i naukowców, bo pomysły forsowane w dezyderacie są po prostu groźne:

❌ Przenoszenie kompetencji RDOŚ w zakresie decyzji o płoszeniu i eliminowaniu niedźwiedzi na poziom lokalny to niebezpieczny postulat.

❌ Pozwalanie mieszkańcom na samodzielne płoszenie dużych drapieżników to igranie z ogniem!

❗ Dokument ten całkowicie pomija niewygodną prawdę: to człowiek jest winny konfliktowi na linii ludzie-niedźwiedzie. Zamiast postulować natychmiastowe zabijanie każdego niedźwiedzia, który spowoduje tragedię, powinniśmy skupić się na prewencji.

Jakie są prawdziwe rozwiązania?

✅ Radykalne ograniczenie drapieżnikom dostępu do ludzkiego pokarmu i odpadków

✅ Lepsze grodzenia (w tym pastuchy elektryczne)

✅ Profesjonalne warunkowanie awersyjne

📢 W dezyderacie zabrakło również wyważonego głosu samorządowców. Warto przypomnieć stanowisko Sejmiku Województwa Podkarpackiego, który słusznie wskazał:

„Niedźwiedź brunatny jest naturalnym symbolem Karpat i dowodem na wyjątkową wartość przyrodniczą Podkarpacia. Chcemy tę wartość chronić, ale w sposób odpowiedzialny, łącząc ochronę środowiska z bezpieczeństwem mieszkańców...”.

Cieszę się, że odeszliśmy od pomysłów zniesienia ochrony ścisłej niedźwiedzia, ale przyjęcie tego dezyderatu to nadal krok w złą stronę. Ochrona przyrody i bezpieczeństwo ludzi muszą iść w parze — i muszą opierać się na wiedzy, a nie na emocjach!

📄 Wczoraj i dzisiaj na posiedzeniach Nadzwyczajnej Komisji ds. Ochrony Zwierząt pracowaliśmy nad poprawkami do poselskiego projektu ustawy. Wszystkie zostały przyjęte jednomyślnie ✅

Dziękuję za współpracę posłom i posłankom, przedstawicielom Prezydenta oraz Ministerstwa Rolnictwa, a przede wszystkim organizacjom pozarządowym proponującym ważne poprawki 🤝

👉 Zdecydowaliśmy, że wymogi dotyczące kojców zostaną określone w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a ustawa wejdzie w życie po 12 miesiącach od jej opublikowania (potrzebny jest czas na przygotowanie rozporządzenia)

❗ Pamiętajmy, że kojec nie jest formą docelową. Cel to szczęśliwe psy śpiące w domach i biegające po ogrodzonych posesjach. Gdy jednak nie ma ogrodzenia, konieczne jest zapewnienie bezpieczeństwa i zagwarantowanie dobrych warunków, dlatego potrzebna jest regulacja kojców.

💚 Cieszę się, że pracujemy nad tym zgodnie, bez zbędnych politycznych kłótni. Zakaz trzymania psów na łańcuchach coraz bliżej! W środę drugie czytanie na plenarce, a w piątek głosowanie. Liczę na poparcie ustawy przez wielu posłów i wiele posłanek 💪

💚 Za nami ważne i merytoryczne posiedzenie Komisji Ochrony Środowiska, Klimatu i Zrównoważonego Rozwoju ws. problemu hałasu we Wrocławiu. Podsumowaliśmy 2 lata wspólnych działań (między innymi moich, Roberta Suligowskeigo i Sławomira Czerwińskiego).

Podczas posiedzenia zabrałam głos, podsumowując działania, które prowadzimy na szczeblu centralnym 👇

🌳 Omówiłam efekty naszych rozmów w Ministerstwie Infrastruktury (zgoda na wydłużenie odcinkowego pomiaru prędkości w stronę lotniska) oraz w GDDKiA. Pracujemy nad innowacyjnym pilotażem – posadzeniem nawet 15 000 drzew, które będą pełnić funkcję naturalnej bariery akustycznej i antysmogowej.

🧨 Zdałam relację z prac legislacyjnych nad zakazem fajerwerków w Sejmie. Po mojej poprawce rozszerzającej zakaz o klasę F2, czekamy obecnie na notyfikację Komisji Europejskiej.

🤝 Zadeklarowałam pełną gotowość do dalszej pracy z Miastem, służbami, a przede wszystkim z Wami — mieszkankami i mieszkańcami. W ramach najbliższych kroków, we współpracy z Wami, przygotuję interpelację z pytaniem do rządu, czy planowana jest zmiana norm hałasu i czy prowadzone są w tym kierunku analizy.

💪 Dzięki współpracy z Miastem z Wrocławia zniknęła hałaśliwa impreza Ultrace. Ubywa miejsc do nielegalnego driftu (m.in. Plac Solny, Magnolia), a dzięki dofinansowaniu z budżetu miasta na ulice trafiły nowe radiowozy i mierniki hałasu (sonometry). Policja prowadzi wzmożone kontrole, a my czekamy na zmiany w prawie umożliwiające stosowanie radarów akustycznych.

Serdecznie dziękuję radnemu Robertowi Maślakowi za świetną organizację spotkania i ciągłą, dobrą współpracę na rzecz ochrony środowiska! 🌱

Szanowna Pani Ministro!

Zakres niniejszej interpelacji obejmuje wiele zagadnień o kluczowym znaczeniu dla ochrony zdrowia publicznego i bezpieczeństwa ekologicznego w Polsce, a także odnosi się do celowości i gospodarności wydatkowania finansów publicznych w sektorze produkcji zwierzęcej. Zgodnie z przepisami dyrektywy 2010/75/UE (dyrektywa IED) oraz ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 Prawo ochrony środowiska należy uzyskać pozwolenie zintegrowane dla instalacji o obsadzie zwierząt przekraczającej:
 2000 sztuk świń o wadze ponad 30 kg albo 750 sztuk macior (chlewnie)
 40 000 sztuk drobiu (kurniki)

W dalszej części pisma określane jako ww. instalacje albo ww. kurniki i chlewnie.

Pozwolenia zintegrowane są wydawane, aby instalacja zaliczana do zawsze albo potencjalnie negatywnie oddziałujących na środowisko, została objęta decyzją dotyczącą wszystkich emisji do środowiska, w tym pyłów i gazów do powietrza, odpadów, ścieków, hałasu, wibracji, promieniowania, a także poboru wody.
Istotne jest, że pozwolenie zintegrowane odnosi się zarówno do negatywnego wpływu danej instalacji na środowisko/przyrodę w całości, jak i na jego poszczególne elementy.

Jest to zatem kluczowy dokument dla oceny i kontroli działania instalacji pod względem poziomu emisji i ich ewentualnych przekroczeń – nie tylko w skali lokalnej, ale także regionalnej i ogólnokrajowej. Szacuje się, że fermy przemysłowe – tak potocznie określane są m.in. kurniki i chlewnie z dużą obsadą zwierząt i intensywnymi metodami produkcji – mogą być źródłem emisji ponad 400 związków chemicznych, w tym tych niebezpiecznych dla ludzkiego zdrowia przedostających się do gleby, wody i powietrza. Pozwolenie zintegrowane pełni zatem kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa i zdrowia ludzi mieszkających w otoczeniu ww. instalacji oraz w ochronie środowiska przed zanieczyszczeniami.

Poszukując informacji na temat liczby ww. instalacji do produkcji drobiu lub trzody chlewnej, zauważyłam różnicę w danych o podmiotach utrzymujących drób lub trzodę chlewną w rejestrze prowadzonym przez Inspekcję Weterynaryjną a danymi w publicznej bazie pozwoleń zintegrowanych IPCC. Już w kwietniu 2022 r. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi podawało zbiorczą informację, że Polsce jest 279 wielkotowarowych ferm świń oraz 2184 wielkotowarowych ferm drobiu (w tym: 1995 utrzymujących kury, 165 – indyki, 13 – kaczki oraz 11 – gęsi). Tymczasem według danych Ministerstwa Klimatu i Środowiska w publicznej bazie pozwoleń zintegrowanych na początku 2025 roku figuruje jedynie ok. 1113–1154 instalacji drobiarskich uznanych za podlegające temu obowiązkowi. Oba systemy są mało przyjazne użytkownikom, a z pewnością należy dokładnie ustalić liczbę i wielkość kurników oraz chlewni w Polsce, zwłaszcza gdy porównanie danych wskazuje, że część z nich działa niezgodnie z prawem, tj. bez pozwolenia zintegrowanego, mimo że powinny je posiadać.

Z tego powodu zwracam się z następującymi pytaniami:

1.Jaka jest liczba kurników i chlewni w Polsce, z wyodrębnieniem ww. instalacji? Proszę o dokładną liczbę tych posiadających aktualne pozwolenie zintegrowane, w podziale na produkcję drobiu, produkcję trzody chlewnej oraz województwo.
2.Czy wszystkie ww. instalacje posiadają aktualne pozwolenia? Jeżeli nie wszystkie – to ile ich nie posiada?
3.Jeżeli niektóre ww. instalacje działają bez pozwolenia, to na jakiej podstawie ocenia się ich oddziaływanie na środowisko?
4.Ile podmiotów ubiega się o nie dla ww. kurników lub chlewni?
5.Ile razy w latach 2020-2025 odmówiono wydania pozwolenia zintegrowanego oraz co było tego głównym powodem, w przypadku instalacji chowu lub hodowli zwierząt gospodarskich? W przypadku ustalenia, że nie wszystkie tego typu instalacje posiadają pozwolenie zintegrowane, zwracam się także z prośbą o poinformowanie o:
 powodach, dla których ww. instalacje funkcjonują bez pozwoleń zintegrowanych,
 na jakiej podstawie oceniono ich oddziaływanie na środowisko,
 jakie działania i w jakim czasie zostaną przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska podjęte, by wszystkie kurniki i chlewnie – jeśli to wymagane i nie ma przesłanek do odmowy – posiadały pozwolenie zintegrowane.

W odniesieniu do rejestrowania ww. instalacji proszę o odpowiedź na poniższe pytania:

6.Czy Inspekcja Weterynaryjna stosuje tę samą definicję „instalacji" co dyrektywa IED (tj. całość zakładu jako jednej jednostki) – czy też rejestruje poszczególne siedziby stad i budynki oddzielnie? Jakie są skutki tej metodologii dla porównywalności danych z bazą IPPC?
7.Czy dane Inspekcji Weterynaryjnej i dane bazy IPPC były kiedykolwiek systematycznie porównywane? Jeżeli tak – kiedy przeprowadzono ostatnie takie porównanie i z jakim wynikiem?
8. Ile podmiotów IPPC/IED w latach 2020-2025 było raportowanych do Komisji
Europejskiej?
9. Jakie działania podjęło lub planuje podjąć Ministerstwo w celu wyeliminowania
rozbieżności między rejestrem Inspekcji Weterynaryjnej a bazą pozwoleń
zintegrowanych IPPC?
10. Czy Ministerstwo planuje zintegrowanie systemów informatycznych IW z bazą IPPC i rejestrem BDO, tak aby identyfikacja podmiotów działających bez wymaganych pozwoleń środowiskowych była możliwa w czasie rzeczywistym?

Jeżeli liczba podmiotów zarejestrowanych przez IW jako utrzymujące drób lub trzodę chlewną w ww. instalacjach jest wyższa niż liczba instalacji objętych systemem IPPC, oznacza to, że część podmiotów prowadzących produkcję zwierzęcą o skali przemysłowej funkcjonuje poza podstawowym reżimem kontrolnym dyrektywy IED. To z kolei oznacza, że nadzór organów publicznych nad ww. instalacjami jest niewystarczający. Poza kontrolą państwa znajdują się instalacje, których działanie przyczynia się do zanieczyszczenia środowiska i degradacji zasobów naturalnych – zarówno w skali lokalnej, jak i krajowej. W związku z tym należy ustalić:

11. W jaki sposób Ministerstwo kontroluje prawidłowość działania ww. instalacji (kurników i chlewni), które nie posiadają pozwolenia zintegrowanego lub nie figurują w odpowiednich rejestrach środowiskowych, a co za tym idzie – w planach kontroli WIOŚ?
12. Czy Główny Inspektorat Ochrony Środowiska prowadzi systemową weryfikację krzyżową danych Inspekcji Weterynaryjnej z bazą pozwoleń zintegrowanych? Jeżeli nie – dlaczego? Jeżeli tak – jaki był rezultat ostatniego porównania? Czy ewentualne rozbieżności pojawiły się nagle, czy też były to nieprawidłowości narastające przez lata?
13. Ile kontroli zostało przeprowadzone przez Inspekcję Ochrony Środowiska w latach 2020-2025 w instalacjach o obsadzie zwierząt wymagającej pozwolenia zintegrowanego? Ile kontroli dotyczyło podmiotów bez pozwoleń zintegrowanych?
14. Jakie kroki były podejmowane, jeżeli podczas czynności kontrolnych stwierdzono brak posiadania wymaganego pozwolenia zintegrowanego? Czy na tej podstawie podjęto decyzję o zakończeniu działania ww. instalacji?
15. Czy istnieje centralny mechanizm wykrywania instalacji funkcjonujących bez wymaganych decyzji środowiskowych? Jeżeli nie – czy i kiedy Ministerstwo planuje jego wdrożenie?
16. W jaki sposób państwo monitoruje gospodarkę ściekową, odcieki z pomiotu, odpady poubojowe oraz emisje amoniaku i związków azotu w instalacjach, które formalnie pozostają poza systemem pozwoleń zintegrowanych oraz rejestrem BDO?
17. Czy Ministerstwo posiada analizę ryzyka wpływu instalacji funkcjonujących poza systemem IPPC na (1) wody gruntowe, (2) wody powierzchniowe, (3) strefy ochronne ujęć wody pitnej, (4) obszary OSN (obszary szczególnie narażone)?
18. Czy i jak w sytuacji, gdy instalacja funkcjonuje poza systemem pozwoleń,
przeprowadzana jest ocena jej wpływu na bezpieczeństwo lokalnych ujęć wody pitnej – skoro nie jest znany sposób gospodarowania odpadami i ściekami technologicznymi, ani źródła poboru wody przez taką instalację?
19. W jaki sposób, w sytuacji potencjalnie dużej liczby ww. instalacji poza rejestrami i w województwach o szczególnej ich koncentracji, dokonywany jest skumulowany pomiar wpływu tych instalacji na powietrze, wodę i glebę? W jaki sposób ustalane jest, że w danej okolicy nie powinny powstawać kolejne tego typu instalacje, niezależnie od miejscowych uwarunkowań?
20. Czy ubojnie drobiu przekraczające próg instalacji przemysłowej (50 t/dobę) mogą funkcjonować i posiadać numer identyfikacyjny (WNI), mimo braku wymaganego pozwolenia środowiskowego? Jeżeli nie – w jaki sposób jest to weryfikowane?
21. Czy w procedurze zatwierdzania zakładów i nadawania numerów weterynaryjnych (numer WNI) weryfikowane jest spełnienie przez zakład wymogów środowiskowych, w tym posiadanie pozwolenia zintegrowanego?
22. Czy jest planowane powiązanie systemu weterynaryjnego (numerów WNI) z rejestrem pozwoleń środowiskowych, tak aby uniemożliwić funkcjonowanie zakładu bez spełnienia wymogów środowiskowych – pozbawienie statusu zakładu zatwierdzonego?
23. W jaki sposób państwo zamierza przywrócić pełną zgodność sektora drobiarskiego oraz sektora trzody chlewnej z wymogami dyrektywy IED?
24. Czy planowany jest ogólnokrajowy audyt instalacji do produkcji zwierzęcej oraz ubojni w zakresie (1) posiadania pozwolenia IPPC, (2) zgodności z BAT, (3) gospodarki ściekowej i odpadowej?
25. Biorąc pod uwagę, że pojedyncza inspekcja WIOŚ może przeprowadzić maksymalnie kilka-kilkanaście kontroli rocznie, a część postępowań trwa ponad 18 miesięcy z uwagi na obstrukcję procesu kontrolnego – w jakim realnym terminie możliwe jest objęcie systemem IPPC wszystkich instalacji do produkcji zwierzęcej zobowiązanych do posiadania pozwolenia zintegrowanego?
26. Czy Ministerstwo dostrzega ryzyko wszczęcia postępowania naruszeniowego przez Komisję Europejską wobec Polski w związku z niepełnym wdrożeniem i egzekwowaniem dyrektywy IED?
27. Jakie skuteczne mechanizmy administracyjne i prawne – inne niż wielomiesięczna procedura wydania decyzji wstrzymującej – posiada WIOŚ w celu powstrzymania nielegalnej działalności podmiotów uchylających się od kontroli?

Pozwolenie zintegrowane jest równie ważne dla ochrony ludzkiego życia i zdrowia, a przyjęta dla ww. instalacji emisyjność (i jej przekroczenia) mogą prowadzić do wielu chorób i zagrożeń epidemiologicznych. W przeszłości były w Polsce problemy ze skażeniem ujęć wody pitnej w wyniku lokalizacji kurników. Przykładem może być skażenie wody w Czepielinie (gmina Mordy, powiat siedlecki), głównie enterokokami, gdyż 400 metrów od ujęcia wody pitnej pobudowano fermę indyków. Jest to także przykład wadliwego nadzoru państwa, gdyż w tej sprawie prokuratura wszczęła dochodzenie w sprawie niedopełnienia przez 3 lata obowiązku poinformowania mieszkańców o skażeniu wody. Odpowiedni nadzór i kontrola nad instalacjami do produkcji zwierzęcej może podnieść poziom bezpieczeństwa zdrowotnego. W związku z tym uprzejmie proszę o odpowiedź na poniższe pytania:

28. Czy prowadzono ogólnopolską analizę korelacji pomiędzy koncentracją ww. instalacji (np. duże skupienie kurników i chlewni występuje w województwach wielkopolskim i mazowieckim), a:
a) przekroczeniami parametrów mikrobiologicznych lub obecnością antybiotyków w wodzie – lub czy wprowadzono takie wymogi monitoringowe w przypadku lokalizacji o zwiększonej koncentracji kurników i chlewni?
b) obecnością azotanów,
c) przypadkami skażeń bakteriologicznych ujęć wody pitnej?
29. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska we współpracy z Ministerstwem Zdrowia analizowało wpływ koncentracji ferm przemysłowych na:
a) zachorowalność na choroby przewodu pokarmowego,
b) sepsę bakteryjną,
c) zakażenia enterokokami i E. coli,
d) śmiertelność w gminach o wysokiej koncentracji ferm?
30. Czy prowadzone są analizy epidemiologiczne łączące dane środowiskowe (wody, gleby) z danymi o zachorowaniach i zgonach w ujęciu lokalnym?

Problem funkcjonowania ww. instalacji chowu i hodowli zwierząt budzi także wątpliwości dotyczące rynku, bezpieczeństwa żywności oraz wpływu na stan finansów publicznych. Produkcja zwierzęca w Polsce jest finansowana z wielu źródeł, np. odszkodowań z powodu epizootii, dopłaty do produkcji w niektórych sektorach, płatności za podwyższony
dobrostan, do inwestycji w gospodarstwach oraz na działania promocyjne, marketingowe, itp. W związku z tym zwracam się z uprzejmą prośbą o odpowiedź na poniższe pytania:

31. Czy żywność pochodzenia zwierzęcego z ww. instalacji, które nie posiadają wymaganego pozwolenia IPPC jest dopuszczana do obrotu na rynku krajowym i unijnym? Jeżeli nie – w jaki sposób jest odróżniania na etapie dopuszczenia do obrotu?
32. Czy Ministerstwo analizowało ryzyko prawne związane z wprowadzaniem do obrotu w UE żywności pochodzenia zwierzęcego produkowanej w instalacjach niespełniających wymogów IED/IPPC?
33. Czy brak pozwolenia zintegrowanego jest zgłaszany do organów kontrolnych w ramach systemu TRACES lub innych mechanizmów unijnych?
34. Czy Ministerstwo posiada dane, jaka część eksportu żywności pochodzenia zwierzęcego z Polski pochodzi z instalacji nieposiadających pozwolenia zintegrowanego?
35. Czy brak wymaganego pozwolenia środowiskowego wpływa na zgodność produktu z zasadą „produkcji zgodnej z prawem UE" w rozumieniu przepisów jednolitego rynku?
36. Czy brak pozwolenia IPPC może sprzyjać funkcjonowaniu podmiotów poza pełnym systemem raportowania produkcji i związanych z nią zobowiązań podatkowych?

Z uwagi na wieloletnie występowanie w Polsce epizootii ptasiej grypy oraz afrykańskiego pomoru świń, zasadne jest także zadanie pytań o wypłacanie odszkodowań instalacjom, które nie posiadają wymaganego pozwolenia zintegrowanego. W latach 2020–2025 łączna kwota wypłaconych w Polsce odszkodowań z tytułu HPAI (ptasia grypa) oraz Newcastle Disease (rzekomy pomór drobiu) wyniosła co najmniej 1 miliard 945 milionów złotych – przy czym wartość ta może być znacząco wyższa wobec faktu, że sam rok
2025 przyniósł ok. 1,14 mld zł wypłat (936 mln zł z tytułu HPAI oraz 207,6 mln zł z tytułu ND). Także na walkę z wirusem afrykańskiego pomoru świń poniesiono ogromne koszty z budżetu państwa – szacowane w latach 2014-2025 na ponad 20 mld zł (dane na koniec 2025 r.), w tym 8,2 mld zł wydano bezpośrednio na zwalczanie choroby, odszkodowania i utylizację. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi w piśmie z dnia 20 marca 2026 r. (znak: DŻW.zch.870.1.07.2026) wprost potwierdziło, że nie dysponuje danymi pozwalającymi ustalić, jaka część tych środków trafiła do podmiotów bez wymaganego pozwolenia
środowiskowego. Jeżeli okaże się, że znaczna część podmiotów objętych obowiązkiem posiadania pozwolenia zintegrowanego go nie posiada, szacunkowy udział środków publicznych wypłaconych takim podmiotom może być istotny – jednak rzeczywista weryfikacja tej kwoty wymaga podjęcia stosownych działań analitycznych przez właściwe organy. Proszę zatem o odpowiedź na poniższe pytania:

37. Czy organy państwa uzależniają wypłacanie odszkodowań za straty poniesione w związku z epizootią od posiadania przez ww. instalacje aktualnych pozwoleń
zintegrowanych? Jeśli tak, to w jaki sposób jest to weryfikowane?
38. Jaka kwota odszkodowań za epizootie została wypłacona podmiotom nieposiadającym – niezgodnie z prawem – wymaganych pozwoleń zintegrowanych?
39. Czy w procedurze wypłaty odszkodowań z tytułu epizootii – na podstawie art. 47 ustawy z dnia 21 listopada 2025 r. o zdrowiu zwierząt (Dz.U. 2025 poz. 1795) – istnieje lub był kiedykolwiek rozważany obowiązek weryfikacji posiadania przez beneficjenta wymaganego pozwolenia zintegrowanego IPPC lub decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach?
40. Jaka była łączna kwota odszkodowań wypłaconych w latach 2020–2025 w rozbiciu na poszczególne lata – dla podmiotów z obsadą zwierząt:
● poniżej 40 000 stanowisk,
● powyżej 40 000 stanowisk,
● powyżej 750 macior,
● poniżej 750 macior,
● powyżej 2000 sztuk świń o wadze ponad 30 kg,
● poniżej 2000 sztuk świń o wadze ponad 30 kg.
41. Czy Ministerstwo rozważa nowelizację przepisów w celu wprowadzenia wymogu posiadania aktualnego pozwolenia zintegrowanego (lub zaświadczenia o braku obowiązku jego posiadania) jako warunku ubiegania się o odszkodowanie z tytułu epizootii?
42. Czy Ministerstwo rozważa wprowadzenie zasady uzależniającej wypłatę jakichkolwiek środków publicznych (odszkodowania, dopłaty bezpośrednie ARiMR, wsparcie inwestycyjne) od spełnienia przez beneficjenta wymogów środowiskowych wynikających z dyrektywy IED?

Zgodnie z odpowiedzią Ministerstwa z dnia 20 marca 2026 r. (DŻW.zch.870.1.07.2026), odszkodowania za HPAI i ND stanowią pomoc publiczną w ramach programu SA.122680, zgłoszonego do Komisji Europejskiej na podstawie rozporządzenia 2022/2472, który może być udzielany wyłącznie mikroprzedsiębiorstwom oraz małym i średnim przedsiębiorcom (w rozumieniu załącznika I do tego rozporządzenia). Proszę o odpowiedź na poniższe pytania:

43. Z jakiej podstawy prawnej korzystają lub korzystały podmioty prowadzące fermy drobiu powyżej 40 000 stanowisk, które jako duże przedsiębiorstwa nie kwalifikują się do pomocy w ramach programu SA.122680, a mimo to ubiegały się lub ubiegają o odszkodowania ze środków publicznych?
44. Czy organy Inspekcji Weterynaryjnej weryfikują status MŚP lub inną podstawę prawną przy przyjmowaniu wniosków odszkodowawczych od dużych podmiotów drobiarskich?
45. Ile odszkodowań w latach 2020–2025 przyznano podmiotom niespełniającym kryterium MŚP – na jakiej podstawie prawnej i na jaką łączną kwotę?
46. Czy Ministerstwo informowało Komisję Europejską o udzielaniu wsparcia dużym przedsiębiorstwom w ramach programów pomocowych zarezerwowanych dla MŚP? Jeżeli tak – w jaki sposób było to notyfikowane?
47. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska zamierza podjąć współpracę z Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Ministerstwem Finansów w celu wypracowania systemowego mechanizmu uzależniającego dostęp do środków publicznych od spełnienia wymogów środowiskowych wynikających z dyrektywy IED?

Pozostałe kwestie, które należy uwzględnić omawiając brak posiadania pozwolenia
zintegrowanego przez ww. instalacje w odniesieniu do finansów publicznych dotyczą:

48. Wyjaśnienia, w jaki sposób jest weryfikowane spełnianie norm SMR – warunkujących otrzymanie płatności obszarowych – wynikających z Ramowej Dyrektywy Wodnej oraz dyrektywy azotanowej, jeżeli ww. instalacja z produkcją zwierzęcą nie posiada pozwolenia zintegrowanego?
49. Ustalenie udziału braku pozwoleń zintegrowanych dla ww. instalacji w oszacowaniu luki w opłatach środowiskowych (emisyjnych, za gospodarkę odpadami, itp.) za lata 2020–2025 na kwotę 190–244 mln zł.

Uprzejmie proszę o przestawienia wyjaśnień i ustaleń, dla spraw wskazanych w pkt. 48 i 49.

W marcu 2025 r. Rzecznik Praw Obywatelskich skierował do premiera opinie, że
przemysłowe fermy zwierzęce są istotnym problemem społecznym. Powodują zakłócenia w zamieszkaniu i prowadzeniu działalności na obszarach wiejskich i są uciążliwe emisyjnie dla otoczenia, w którym funkcjonują. Jeżeli ten istotny problem społeczny jest wywoływany także przez brak dopełniania obowiązku posiadania pozwolenia zintegrowanego przez ww. instalacje do produkcji zwierzęcej, to należy ustalić w jakim stopniu i jak można temu zaradzić. Pierwszym krokiem powinno być zebranie rzeczywistych danych i ich odpowiednia
rejestracja.

Należy także wziąć pod uwagę, że ww. instalacje – ich całkowita liczba w Polsce i
skoncentrowanie na danym terenie kraju – mają wpływ na zdrowie, środowisko, klimat i bezpieczeństwo w wymiarze ogólnokrajowym. Ważne jest zatem, by zabrane dane mogły posłużyć nie tylko do uregulowania kwestii pozwoleń zintegrowanych – ale także, by regulować liczbę ww. instalacji i nie dopuszczać do ich powstawania, jeżeli pogłębia to zanieczyszczenie środowiska i deficyt zasobów naturalnych.

Z poważaniem,
Małgorzata Tracz
Posłanka na Sejm RP

Interpelacja do Ministerstwa Finansów

Szanowny Panie Ministrze!

Zakres niniejszej interpelacji obejmuje wiele zagadnień o kluczowym znaczeniu dla ochrony zdrowia publicznego i bezpieczeństwa ekologicznego w Polsce, a także odnosi się do celowości i gospodarności wydatkowania finansów publicznych w sektorze produkcji zwierzęcej.

Zgodnie z przepisami dyrektywy 2010/75/UE (dyrektywa IED) oraz ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 Prawo ochrony środowiska należy uzyskać pozwolenie zintegrowane dla instalacji o obsadzie zwierząt przekraczającej:
• 2000 sztuk świń o wadze ponad 30 kg albo 750 sztuk macior (chlewnie),
• 40 000 sztuk drobiu (kurniki)

W dalszej części pisma określane jako ww. instalacje albo ww. kurniki i chlewnie.

Pozwolenia zintegrowane są wydawane, aby instalacja zaliczana do zawsze albo potencjalnie negatywnie oddziałujących na środowisko, została objęta decyzją dotyczącą wszystkich emisji do środowiska, w tym pyłów i gazów do powietrza, odpadów, ścieków, hałasu, wibracji, promieniowania, a także poboru wody.
Istotne jest, że pozwolenie zintegrowane odnosi się zarówno do negatywnego wpływu danej instalacji na środowisko/przyrodę w całości, jak i na jego poszczególne elementy.

Jest to zatem kluczowy dokument dla oceny i kontroli działania instalacji pod względem poziomu emisji i ich ewentualnych przekroczeń – nie tylko w skali lokalnej, ale także regionalnej i ogólnokrajowej. Szacuje się, fermy przemysłowe – tak potocznie określane są m.in. kurniki i chlewnie z dużą obsadą zwierząt i intensywnymi metodami produkcji – mogą być źródłem emisji ponad 400 związków chemicznych, w tym niebezpiecznych dla ludzkiego zdrowia – przedostających się do gleby, wody i powietrza.Pozwolenie zintegrowane pełni zatem kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa i zdrowia ludzi mieszkających w otoczeniu ww. instalacji oraz w ochronie środowiska przed zanieczyszczeniami.

Poszukując informacji na temat liczby ww. instalacji do produkcji drobiu lub trzody chlewnej, zauważyłam różnicę w danych o podmiotach utrzymujących drób lub trzodę chlewną w rejestrze prowadzonym przez Inspekcję Weterynaryjną a danymi w publicznej bazie pozwoleń zintegrowanych IPCC. Już w kwietniu 2022 r. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi podawało zbiorczą informację, że Polsce jest 279 wielkotowarowych ferm świń, 2184 wielkotowarowych ferm drobiu (w tym: 1995 utrzymujących kury, 165 – indyki, 13 – kaczki oraz 11 – gęsi). Tymczasem według danych Ministerstwa Klimatu i Środowiska w publicznej
bazie pozwoleń zintegrowanych na początku 2025 roku figuruje jedynie ok. 1113–1154 instalacji drobiarskich uznanych za podlegające temu obowiązkowi.
Oba systemy są mało przyjazne użytkownikom, a z pewnością należy dokładnie ustalić liczbę i wielkość kurników oraz chlewni w Polsce, zwłaszcza gdy porównanie danych wskazuje, że część z nich działa niezgodnie z prawem, tj. bez pozwolenia zintegrowanego, mimo że powinny je posiadać.

Zwracam także uwagę na problem braku systemowych mechanizmów wymiany danych między organami weterynaryjnymi, środowiskowymi i podatkowymi. To rodzi uzasadnione pytanie o kompletność raportowania produkcji i odprowadzania należnych podatków w sektorze drobiarskim oraz sektorze trzody chlewnej.
Zarówno ARiMR, jak i MRiRW potwierdziły w oficjalnej korespondencji, że żaden z tych organów nie posiada obowiązku prawnego weryfikowania spełnienia wymogów środowiskowych przed wypłatą środków publicznych. Organem właściwym do weryfikacji fiskalnych skutków tej luki jest Ministerstwo Finansów i podległa mu Krajowa Administracja Skarbowa.

Niniejsza interpelacja dotyczy fiskalnych aspektów tego zjawiska, w szczególności w zakresie podatku od towarów i usług (VAT), podatku dochodowego oraz mechanizmów weryfikacji rzetelności rozliczeń podatkowych w sektorze drobiarskim. W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1.Czy Krajowa Administracja Skarbowa (KAS) przeprowadzała analizę porównawczą danych Inspekcji Weterynaryjnej (liczba i wielkość zarejestrowanych ferm) z deklarowaną przez podmioty drobiarskie wielkością produkcji oraz odprowadzanym podatkiem VAT?
2.Czy KAS posiada dane pozwalające wykluczyć istnienie szarej strefy produkcji drobiu w skali istotnej fiskalnie? Jeżeli tak – jakie mechanizmy weryfikacyjne stanowią podstawę tego ustalenia?
3.Czy rozbieżność pomiędzy danymi Inspekcji Weterynaryjnej o liczbie i wielkości zarejestrowanych ferm a danymi GUS o wielkości produkcji była przedmiotem analizy Ministerstwa Finansów lub podległych mu służb?
4.Czy Ministerstwo Finansów planuje zlecenie analizy luki fiskalnej w sektorze
drobiarskim z uwzględnieniem danych o instalacjach funkcjonujących poza
systemem pozwoleń zintegrowanych IPPC?
5.Czy KAS stosuje lub planuje stosować do weryfikacji podmiotów drobiarskich metody pośrednie – takie jak analiza zużycia wody, energii elektrycznej, gazu, pasz, zakupu piskląt jednodniowych oraz odbioru odpadów – w celu identyfikacji podmiotów, których deklarowana produkcja może być nieadekwatna do rzeczywistej skali działalności?
6.Czy brak pozwolenia zintegrowanego IPPC lub brak wpisu do rejestru BDO stanowi dla KAS przesłankę do wszczęcia czynności analitycznych lub kontrolnych wobec danego podmiotu?
7.Czy istnieją mechanizmy automatycznej wymiany danych pomiędzy Inspekcją
Weterynaryjną, Inspekcją Ochrony Środowiska (WIOŚ), GUS a KAS w celu
identyfikacji podmiotów mogących zaniżać podstawę opodatkowania? Jeżeli nie –
czy Ministerstwo Finansów planuje ich wdrożenie?
8. Czy KAS prowadzi lub planuje audyt podatkowy podmiotów drobiarskich operujących fermami o obsadzie powyżej 40 000 stanowisk, ze szczególnym uwzględnieniem tych nieposiadających pozwolenia zintegrowanego?
9. Jaka jest łączna kwota podatku VAT odprowadzonego przez sektor drobiarski (produkcja żywca i mięsa drobiowego) w latach 2020-2025 w rozbiciu na poszczególne lata?
10. Czy na podstawie dostępnych danych podatkowych możliwe jest ustalenie, jaka część podmiotów drobiarskich o obsadzie przekraczającej 40 000 stanowisk rozlicza się z podatku VAT od pełnej produkcji? Jeżeli nie – z jakiego powodu takie ustalenie jest niemożliwe?
11. Czy Ministerstwo Finansów analizowało, czy brak pozwolenia środowiskowego (IPPC) może korelować z niepełnym raportowaniem produkcji i zaniżaniem podstawy opodatkowania VAT lub podatkiem dochodowym?
12. Jakie są skutki podatkowe stwierdzenia, że podmiot prowadził działalność
produkcyjną bez wymaganego pozwolenia środowiskowego – w szczególności w
zakresie prawa do odliczenia VAT naliczonego, kosztów uzyskania przychodu oraz
ewentualnych zaległości podatkowych?
13. Czy podmioty, które otrzymały odszkodowania z tytułu HPAI (grypa ptaków) lub ND (Newcastle Disease, czyli rzekomy pomór drobiu) ze środków budżetu państwa, a jednocześnie nie posiadały wymaganego pozwolenia zintegrowanego, były lub są weryfikowane pod kątem prawidłowości rozliczeń podatkowych?
14. Wypłacone odszkodowania z tytułu HPAI i ND wyniosły łącznie co najmniej ok. 1,945 mld zł w latach 2020-2025, przy czym sam rok 2025 przyniósł ok. 1,14 mld zł wypłat. Czy KAS weryfikowała prawidłowość kwalifikacji podatkowej tych świadczeń przez beneficjentów – w szczególności czy były one traktowane jako przychód podlegający opodatkowaniu?
15. Czy Ministerstwo Finansów analizowało ryzyko, że podmioty prowadzące działalność bez wymaganych pozwoleń środowiskowych korzystają jednocześnie z różnych form wsparcia publicznego (ARiMR, dopłaty bezpośrednie, odszkodowania HPAI), nie odprowadzając w pełni należnych podatków?
16. Czy Ministerstwo Finansów rozważa wprowadzenie obowiązku przedłożenia
zaświadczenia o posiadaniu pozwolenia zintegrowanego IPPC (lub oświadczenia o
braku takiego obowiązku) jako warunku:
● rejestracji lub utrzymania statusu podatnika VAT czynnego dla podmiotów
prowadzących instalacje objęte dyrektywą IED,
● ubiegania się o jakąkolwiek pomoc publiczną finansowaną ze środków
budżetu państwa lub funduszy UE?
17.Czy Ministerstwo Finansów zamierza podjąć współpracę z Ministerstwem Klimatu i Środowiska oraz Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi w celu stworzenia zintegrowanego systemu wymiany danych umożliwiającego identyfikację podmiotów działających poza systemem IPPC i BDO, a jednocześnie korzystających ze środków publicznych lub mogących zaniżać zobowiązania podatkowe?
18. Jakie działania legislacyjne lub administracyjne Ministerstwo Finansów planuje podjąć w celu wyeliminowania ryzyka fiskalnego związanego z funkcjonowaniem części sektora drobiarskiego poza systemem pozwoleń środowiskowych?

Z poważaniem,
Małgorzata Tracz
Posłanka na Sejm RP

Odpowiedź na interpelację z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Szanowny Panie Ministrze,

Komisja Europejska w ramach tzw. Omnibusa X (Food and Feed Safety
Simplification Package) zaproponowała pakiet zmian prawnych w unijnych
przepisach dotyczących bezpieczeństwa żywności, w tym w Rozporządzeniu
Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1107/2009 z dnia 21 października
2009 r. dotyczącym wprowadzania do obrotu środków ochrony roślin.
Proponowane przez Komisję Europejską zmiany mogą poważnie osłabić prawną
ochronę zdrowia Polek i Polaków oraz zabezpieczenie środowiska przed
szkodliwymi pestycydami.

Jeśli przepisy te wejdą w życie, koncernom chemicznym będzie łatwiej umieścić
pestycydy na europejskim rynku. Co więcej, będą one podlegały słabszej kontroli i
będą dłużej dostępne, nawet jeśli udowodnione zostanie ich szkodliwe dla
zdrowia czy środowiska działanie.

Propozycje zawarte w omnibusie przedstawiane są jako uproszczenia
administracyjne, jednak w istocie stanowią głęboką ingerencję w system
wydawania zezwoleń i oceny szkodliwości substancji, na co w swoim piśmie
zwraca uwagę ponad 200 naukowców zajmujących się zdrowiem, toksykologią i
ekologią. Zmiany te przedstawione są bez oceny wpływu na zdrowie publiczne i
środowisko i bez oglądania się na zdanie większości społeczeństwa, która
oczekuje zwiększenia, a nie zmniejszenia naszej ochrony przed pestycydami.
Istnieją bardzo poważne wątpliwości dotyczące legalności przedstawionych przez
Komisję propozycji.

W związku z planowanymi pracami Rady ds. Rolnictwa i Rybołówstwa nad
propozycją złożoną przez Komisję Europejską w ramach tzw. Omnibusa X
zwracam się do Pana Ministra o udzielenie wyjaśnień i odpowiedzi na
następujące pytania:

1. Jakie jest stanowisko rządu w sprawie wniosku Komisji Europejskiej
   dotyczącego rozporządzenia Omnibus w zakresie bezpieczeństwa
   żywności i pasz?
2. Czy rząd popiera wprowadzenie bezterminowego zatwierdzania substancji
   czynnych pestycydów jako domyślnej zasady w prawie UE? Jeśli tak, jak
   uzasadnia to w świetle zasady przezorności?
3. Czy rząd popiera uczynienie bezterminowej autoryzacji produktów
   pestycydowych standardem na poziomie krajowym (wniosek prezydencji
   cypryjskiej)?
4. Zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 1107/2009 okresowa ponowna ocena
   substancji czynnych gwarantuje, że odpowiedzialność za wykazanie
   bezpieczeństwa spoczywa na firmach wprowadzających te substancje do
   obrotu (zgodnie z zasadą „zanieczyszczający płaci”). Czy dokonano
   oszacowania potencjalnych kosztów przeniesienia części ciężaru
   identyfikacji szkodliwych właściwości z przemysłu na organy publiczne i
   naukowców finansowanych ze środków publicznych? Jeśli tak, jaka część
   tych kosztów zostanie faktycznie przeniesiona na podatników?
5. Jak rząd ocenia zgodność wniosku z zasadą przezorności wynikającą z art.
   191 ust. 2 TFUE?
6. Które konkretne elementy wniosku Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
   planuje wspierać, którym się sprzeciwia, a do których zamierza zgłosić
   poprawki i jakie będą to poprawki?
7. Jak Ministerstwo ocenia wpływ tego wniosku na poziom ochrony zdrowia,
   ochrony różnorodności biologicznej i środowiska w porównaniu z obecnie
   obowiązującym rozporządzeniem (WE) nr 1107/2009? Czy rząd jest
   świadomy apeli środowisk naukowych o wzmocnienie wdrażania
   istniejących przepisów dotyczących pestycydów oraz obaw dotyczących
   wniosku Omnibus? Czy w związku z takimi apelami jest szansa na
   negatywną opinię Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi dla Omnibusa w
   zakresie bezpieczeństwa żywności i pasz?
8. W jaki sposób rząd planuje zapewnić odpowiednią ochronę dzieciom,
   kobietom w ciąży i osobom szczególnie wrażliwym w przypadku osłabienia
   przepisów dotyczących pestycydów?
9. Według analizy organizacji Générations Futures 49 substancji
   syntetycznych mogłoby automatycznie otrzymać bezterminowe
   zatwierdzenie, w tym szeroko stosowane i toksyczne substancje, takie jak
   glifosat, acetamipryd oraz substancje z grupy PFAS. Jak rząd planuje
   przeciwdziałać tego typu zagrożeniu oraz jak planuje wyjaśnić to
   obywatelkom i obywatelom, którzy oczekują zaostrzenia, a nie osłabienia
   zabezpieczeń przed pestycydami? Wniosek ten jest sprzeczny z
   długotrwałymi i konsekwentnymi żądaniami obywateli dotyczącymi
   rygorystycznej regulacji pestycydów i wycofywania środków syntetycznych.
10. Czy rząd uważa za dopuszczalne, aby unijne przepisy ograniczały
    kompetencje państw członkowskich w kwestii ochrony zdrowia
    publicznego, w ten sposób, że organy krajowe będą mieć przy wydawaniu
    krajowych zezwoleń ograniczoną możliwość korzystania z nowych,
    recenzowanych danych naukowych nt. szkodliwości pestycydów, o ile dane
    te nie były wcześniej uwzględnione na poziomie unijnym?

Odpowiedź na interpelację

W szerokim gronie spotkaliśmy się, aby omówić stan projektu ustawy o uznaniu osobowości prawnej Odry oraz poprawek do niego.

Z jednej strony duża mobilizacja i konkretne rozwiązania, które przedstawili przedstawiciele Osoba Odra oraz eksperci i ekspertki ze środowiska naukowego.

Z drugiej: wątpliwości i uwagi. Pozostajemy otwarci na dialog, aby poprawić projekt ustawy. Jesteśmy gotowi odpierać zarzuty, które nie znajdują umocowania w prawdzie, jak i przyjmować te, które przybliżają nas do dobrego rozwiązania dla naszej rzeki Odry

To wszystko operuje w nowym kontekście: Komisja Europejska rozpoczyna swoje postępowanie przeciwko Polsce w związku z zanieczyszczeniem Odry. Jeżeli nie podejmiemy działań, potencjalnie grożą nam kary finansowe.

Ze strony rządowej padła ważna deklaracja. W ciągu najbliższych 3 tygodni ma zostać wydane oficjalne stanowisko rządu w zakresie projektu i poprawek do niego. Liczymy na merytoryczne stanowisko, które pozwoli nam ulepszyć projekt!

Grono, w którym się spotkaliśmy, było naprawdę szerokie:

• posłanki i posłowie z Parlamentarnego Zespołu,
• Fundacja Osoba Odra,
• Ministerstwo Klimatu i Środowiska,
• Ministerstwo Infrastruktury,
• PGW Wody Polskie,
• Koalicja Ratujmy Rzeki,
• Stowarzyszenie 515,
• Prof. Jerzy Bieluk,
• Dr Stanisław Kordasiewicz.

Dziękuję za Wasz udział!

Wspólnie z Anita Kucharska-Dziedzic - posłanka na Sejm RP nie odpuścimy tej sprawy!

Na koniec uważam, że warto jest podkreślić zdanie wyrażone przez Profesora Bieluka w odpowiedzi na pytanie „dlaczego np. Dąb Bartek nie ma mieć osobowości prawnej?”. Właśnie dlatego tworzymy tę ustawę. Kiedy chcemy chronić drzewo, robimy z niego pomnik przyrody, kiedy chcemy chronić teren wartościowy przyrodniczo — powstaje rezerwat przyrody, park krajobrazowy lub park narodowy. Gdy chodzi o rzekę, brakuje nam narzędzi. Właśnie dlatego pracujemy nad tym projektem!

Szanowna Pani Minister,

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1115 z dnia 31 maja 2023 r. w sprawie produktów związanych z wylesianiem i degradacją lasów (dalej: EUDR) stanowi jeden z fundamentów Europejskiego Zielonego Ładu. Jego celem jest wyeliminowanie z obrotu na rynku unijnym towarów przyczyniających się do wylesiania i degradacji lasów na świecie. Pomimo że EUDR obowiązuje bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich, jego skuteczne stosowanie wymaga stworzenia krajowych ram instytucjonalnych i egzekucyjnych.

Prace legislacyjne nad polską ustawą wdrażającą EUDR trwają bez rozstrzygnięcia od ponad trzech lat. Pierwotny termin wejścia w życie przepisów wyznaczony był na grudzień 2024 r., następnie przesunięto go na 30 grudnia 2025 r., a wskutek kolejnego odroczenia – zatwierdzonego przez Radę UE z udziałem Polski w grudniu 2025 r. – nowe terminy to 30 grudnia 2026 r. dla operatorów dużych i średnich oraz 30 czerwca 2027 r. dla mikroprzedsiębiorstw i małych firm. Projekt polskiej ustawy wdrażającej (nr UC101), opublikowany przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska w czerwcu 2025 r., przewidywał uchwalenie ustawy w IV kwartale 2025 r. Termin ten nie został dotrzymany.

Projekt UC101 ma określić krajowe ramy instytucjonalne, w tym właściwe organy nadzoru, procedury kontrolne i katalog sankcji. Do czasu jego wejścia w życie polscy przedsiębiorcy zobowiązani są samodzielnie prowadzić pełne procedury należytej staranności (due diligence), bez jasno wskazanego organu kontrolnego i bez gwarancji jednolitej wykładni prawa, co stwarza poważny stan niepewności prawnej dla całego sektora.

Niezależnie od kwestii implementacji EUDR Polska stoi w obliczu poważnego i naglącego problemu przestrzegania sankcji wobec Rosji i Białorusi w sektorze drzewnym. Śledztwo przeprowadzone przez brytyjską organizację Earthsight oraz dziennikarzy SWR ujawniło, że wartość nielegalnej sklejki brzozowej z Rosji i Białorusi sprowadzonej do UE z naruszeniem sankcji przekroczyła 1,5 miliarda euro. Polska okazała się największym pojedynczym punktem wejścia tego nielegalnego importu. Do naszego kraju przemycono ponad 6000 ciężarówek rosyjskiej sklejki o wartości co najmniej 669 milionów euro.

Mechanizm obejścia sankcji polegał na fałszowaniu kraju pochodzenia towaru i wskazywaniu Kazachstanu, Turcji lub Chin jako państwa eksportującego. W grudniu 2025 r. Prokuratura Okręgowa w Gdańsku postawiła zarzuty pięciu osobom – trzem obywatelom Polski i dwóm obywatelom Rosji – w związku z procederem trwającym w latach 2022-2024. Prokuratura wskazuje, że śledztwo ma charakter rozwojowy i nie wyklucza kolejnych zarzutów. Drewno stanowi znaczące źródło dochodów budżetu rosyjskiego, a zyski z jego eksportu zasilają finansowanie agresji zbrojnej przeciwko Ukrainie.

Prawidłowa i kompleksowa implementacja tak złożonego aktu prawnego jak EUDR wymaga aktywnego włączenia szerokiego grona interesariuszy: organizacji pozarządowych specjalizujących się w ochronie lasów i środowiska, niezależnych ekspertów prawnych i środowiskowych oraz przedstawicieli nauki. Rzeczywisty udział strony społecznej w pracach nad UC101 powinien być transparentny i wymierny – zarówno na etapie stanowienia prawa, jak i w procesie jego egzekwowania.

W związku z powyższym proszę Panią Minister o odpowiedź na poniższe pytania:

1. Jakie są aktualnie główne trudności napotykane przez Ministerstwo we wdrożeniu EUDR, a w szczególności: na jakim etapie prac legislacyjnych znajduje się projekt ustawy UC101 i kiedy planowane jest jego ostateczne uchwalenie?

2. W jaki sposób Ministerstwo zamierza zminimalizować stan niepewności prawnej polskich przedsiębiorców wynikający z braku wyznaczonych organów kontrolnych w okresie poprzedzającym wejście w życie ustawy implementującej?

3. W jaki sposób Ministerstwo Klimatu i Środowiska koordynuje działania z organami właściwymi w zakresie egzekwowania embarga na rosyjskie i białoruskie produkty drzewne – w szczególności z Krajową Administracją Skarbową, służbami celnymi oraz prokuraturą  – w świetle ustaleń śledztwa organizacji Earthsight, które wskazują Polskę jako największy punkt wejścia nielegalnej sklejki brzozowej z Rosji do UE?

4. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska uczestniczy w wypracowywaniu mechanizmów weryfikacji rzeczywistego kraju pochodzenia importowanych produktów drzewnych, a jeśli tak, to jaką rolę odgrywa w tym procesie i z jakimi instytucjami współpracuje?

5. W jaki sposób i w jakim zakresie strona społeczna – w tym organizacje pozarządowe, środowiska naukowe oraz niezależni eksperci prawni zajmujący się tematyką ochrony lasów i przeciwdziałania wylesianiu – jest angażowana w prace nad projektem ustawy UC101 oraz w projektowanie systemu egzekwowania przepisów EUDR na poziomie krajowym?

6. Czy Ministerstwo prowadzi lub planuje współpracę z organizacjami pozarządowymi i ekspertami zewnętrznymi w zakresie monitorowania wdrożenia EUDR po wejściu w życie ustawy implementującej, a jeśli tak, to w jakiej formule i na jakich zasadach taka współpraca miałaby przebiegać?

Interpelacja w sprawie egzekwowania embarga na rosyjskie i białoruskie produkty drzewne oraz skuteczności kontroli celnej w zakresie weryfikacji kraju pochodzenia towarów

Szanowny Panie Ministrze,

Polska jest największym w Unii Europejskiej punktem wejścia dla produktów drzewnych z Rosji i Białorusi sprowadzanych z naruszeniem unijnych sankcji. Śledztwo przeprowadzone przez brytyjską organizację Earthsight oraz dziennikarzy SWR ujawniło, że do Polski przemycono co najmniej 6000 ciężarówek rosyjskiej sklejki brzozowej o wartości nie mniejszej niż 669 milionów euro przy łącznej wartości nielegalnego importu do całej UE przekraczającej 1,5 miliarda euro. Towary te były wprowadzane do obrotu z fałszywymi deklaracjami kraju pochodzenia, wskazującymi Kazachstan, Turcję lub Chiny jako państwo eksportujące.

Mechanizm obejścia sankcji był systemowy i trwał co najmniej w latach 2022-2024. Fałszowanie dokumentów celnych pozwalało na wprowadzanie objętych embargiem towarów na rynek unijny, a zyski z tego procederu zasilały budżet wojenny Federacji Rosyjskiej. Dochody z eksportu drewna stanowią jedno z istotnych źródeł finansowania rosyjskiej agresji zbrojnej przeciwko Ukrainie. Obejście sankcji jest więc nie tylko przestępstwem gospodarczym, lecz także działaniem o wymiarze geopolitycznym i bezpieczeństwa państwa.

W grudniu 2025 r. Prokuratura Okręgowa w Gdańsku postawiła zarzuty pięciu osobom: trzem obywatelom Polski i dwóm obywatelom Rosji. Prokuratura wskazała, że śledztwo ma charakter rozwojowy. Sam fakt, że do wszczęcia postępowania karnego doszło dopiero po publikacji raportu organizacji pozarządowej, a nie w wyniku rutynowych kontroli celnych, rodzi poważne pytania o skuteczność systemów nadzoru i weryfikacji importu.

Skuteczna weryfikacja rzeczywistego kraju pochodzenia towarów drzewnych wymaga zarówno sprawnych procedur celnych, jak i efektywnej wymiany informacji wywiadowczych między służbami krajowymi a instytucjami unijnymi (OLAF, Europol). Dotychczasowy przebieg sprawy wskazuje, że istniejące mechanizmy kontrolne okazały się niewystarczające, by w porę wykryć proceder na tak dużą skalę.

W związku z powyższym proszę Pana Ministra o odpowiedź na poniższe pytania:

1. Jakie działania podjęła Krajowa Administracja Skarbowa w odpowiedzi na ustalenia raportu Earthsight ze stycznia 2025 r. wskazującego Polskę jako największy w UE punkt wejścia dla rosyjskiej i białoruskiej sklejki brzozowej sprowadzanej z naruszeniem sankcji?

2. Jakimi metodami i narzędziami posługują się polskie służby celne przy weryfikacji rzeczywistego kraju pochodzenia importowanych produktów drzewnych, zwłaszcza w przypadku towarów deklarowanych jako pochodzące z Kazachstanu, Turcji lub Chin?

3. Czy Ministerstwo Finansów lub podległe mu służby wymieniają informacje operacyjne z europejskim urzędem ds. zwalczania nadużyć finansowych OLAF oraz z Europolem w zakresie obchodzenia sankcji na produkty drzewne? Jeśli tak, to jakie są efekty tej współpracy?

4. Jakie systemowe zmiany w procedurach kontroli celnej planuje wprowadzić Ministerstwo Finansów, aby zapobiec powtórzeniu się procederu nielegalnego importu produktów drzewnych objętych embargiem na tak masową skalę?

5. Czy Ministerstwo Finansów współpracuje z organizacjami pozarządowymi i niezależnymi ekspertami zajmującymi się monitorowaniem handlu produktami objętymi sankcjami, a jeśli tak, to w jakiej formule odbywa się ta współpraca?

Odpowiedź na interpelację

Dzisiejsze posiedzenie Podkomisji ds. Dobrostanu Zwierząt poświęciliśmy ekologicznej produkcji zwierzęcej w Polsce. Serdecznie dziękuję Koalicja Żywa Ziemia i przedstawicielom jednostek certyfikujących za udział w posiedzeniu!

Wsparcie produkcji ekologicznej to kluczowa sprawa z perspektywy środowiska i klimatu, ale również zdrowia konsumentów, ochrony ras rodzimych i bezpieczeństwa żywnościowego państwa. Cieszę się, że dzisiaj spędziliśmy 2 godziny na merytorycznej i konkretnej dyskusji w tym temacie. Dziękuję dyrektorowi Janowi Golbie za odpowiedzi na liczne pytania!

Pomimo wielu interwencji finansowych i wprowadzenia ekoschematów nadal nie zaobserwowaliśmy znacznego wzrostu produkcji ekologicznej zwierząt. Mam nadzieję, że Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi przychyli się do propozycji spotkania z przedstawicielami producentów i ekspertów, w ramach którego będziemy mogli przystąpić do ustalenia barier dla rozwoju hodowli ekologicznej w naszym kraju.

Szanowny Panie Marszałku!

Działając na podstawie podstawie art. 20 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz.U. z 2022 r. poz. 1339 ze zm.), zwracam się do Pana z interwencją poselską w sprawie pilnej konieczności likwidacji obwodów łowieckich na terenie Wrocławia lub wyłączenia terenów znajdujących się w obrębie granic administracyjnych miasta Wrocławia z obwodów łowieckich.

Od wielu lat do mojego biura poselskiego docierają liczne głosy zaniepokojonych mieszkanek i mieszkańców Wrocławia, dotyczące prowadzenia gospodarki łowieckiej oraz organizacji polowań w bezpośrednim sąsiedztwie terenów zurbanizowanych i rekreacyjnych na terenie Miasta. W obliczu licznych i regularnych doniesień medialnych o wypadkach w trakcie polowań, uważam ich obawy za uzasadnione.

Zgodnie z art. 26 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1995 r. Prawo łowieckie w skład obwodów łowieckich co do zasady nie wchodzą tereny w granicach administracyjnych miast. Wyjątki od tej reguły, na które pozwala ustawa, powinny być stosowane z najwyższą ostrożnością i racjonalnością. Tymczasem Wrocław jest miastem o niezwykle dynamicznym rozwoju urbanistycznym. Tereny, które jeszcze kilka czy kilkanaście lat temu miały charakter nieużytków, pól czy lasów peryferyjnych, obecnie stanowią gęsto zaludnione osiedla mieszkaniowe oraz popularne miejsca codziennej rekreacji Wrocławianek i Wrocławian.

Utrzymywanie obwodów łowieckich w granicach administracyjnych tak dużej aglomeracji jest anachronizmem, który rodzi poważne konflikty społeczne i stwarza bezpośrednie, realne zagrożenie dla zdrowia i życia mieszkańców. Prowadzenie odstrzału zwierząt w pobliżu zabudowań mieszkalnych i usługowych, dróg publicznych, szpitali oraz szlaków spacerowych jest sytuacją niedopuszczalną. Mieszkanki i mieszkańcy Wrocławia mają pełne prawo czuć się bezpiecznie w swoim mieście, bez obaw o przypadkowe postrzały podczas spacerów z rodziną czy aktywności sportowej.

Co istotne na obszarach obwodów łowieckich znajdują się takie instytucje jak szkoła podstawowa przy ul. Asfaltowej, nowo budowany szpital onkologiczny, szereg inwestycji mieszkaniowych, m.in. na Nowych Żernikach, Leśnicy, Jagodnie, wrocławskie parki, tereny spacerowe, miejskie kompleksy leśne. Bezpośrednio do obwodów łowieckich przylega Dolnośląski Szpital Specjalistyczny im. T. Marciniaka czy Wrocławskie Schronisko dla Bezdomnych Zwierząt prowadzone przez Towarzystwo Opieki nad Zwierzętami (polowania bardzo niekorzystnie wpływają na podopiecznych Schroniska).

W związku z powyższym, zwracam się do Pana Marszałka z prośbą o pilne udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:

1. Czy Zarząd Województwa Dolnośląskiego przygotowuje projekt uchwały Sejmiku Województwa Dolnośląskiego mający na celu nową kategoryzację i zmianę granic obwodów łowieckich, która całkowicie wyłączy teren miasta Wrocławia z obszarów polowań? Jeśli tak — w jakim terminie projekt ten zostanie poddany pod głosowanie?

2. Jeśli Zarząd Województwa Dolnośląskiego nie prowadzi prac mających na celu przygotowanie i uchwalenie ww. projektu, to czy takie prace są przewidziane w przyszłości? Jeśli tak — na kiedy?

3. Czy Zarząd Województwa Dolnośląskiego planuje w najbliższym czasie przeprowadzenie kompleksowej weryfikacji granic dolnośląskich obwodów łowieckich, ze szczególnym uwzględnieniem terenów nowo zurbanizowanych?

4. Ile wniosków od osób fizycznych oraz skarg od jednostek samorządu terytorialnego wpłynęło do Urzędu Marszałkowskiego w ciągu ostatnich 24 miesięcy w związku z funkcjonowaniem obwodów łowieckich znajdujących się w obrębie granic administracyjnych Wrocławia?

5. Jakie działania konsultacyjne podejmuje Urząd Marszałkowski z Prezydentem Miasta i Radą Miejską Wrocławia w celu zapewnienia bezpieczeństwa Wrocławiankom i Wrocławianom na terenach miasta objętych obwodami łowieckimi?

Głęboko wierzę, że kierując się wspólnym celem, jakim jest dobro Wrocławianek i Wrocławian, skutecznie i ponad wszelkimi podziałami zapewnimy Im najwyższy standard bezpieczeństwa. Spoczywająca na nas odpowiedzialność za losy obywatelek i obywateli nierozerwalnie wiąże się z wymaganą zdolnością do mądrego dostosowywania realiów prawnych i administracyjnych do dynamicznie zmieniającej się rzeczywistości. Silny rozwój urbanistyczny Wrocławia — w którego aglomeracji żyje dziś połowa Dolnoślązaczek i Dolnoślązaków — jest faktem i ramy instytucjonalne muszą za tym rozwojem nadążać, służąc przede wszystkim ludziom.

Z wyrazami szacunku,

Małgorzata Tracz
Posłanka na Sejm RP

Odpowiedź na interwencję:

Nadzwyczajna Komisja ds. Ochrony Zwierząt przyjęła poprawki do projektu KROPiK, w tym mój pakiet 10 poprawek. Co oznaczają nowe zmiany?

Darmowa rejestracja też dla kotów! Jeśli Twój kot został zaczipowany jeszcze przed startem systemu, jego pierwsza rejestracja w oddziale ARMiR-u (w ciągu 3 lat) będzie w pełni darmowa – wystarczy pokazać zaświadczenie od weterynarza.

Mniej papierologi! Zmieniasz nazwisko lub meldunek w urzędzie? KROPIK zaktualizuje Twoje dane na prosty wniosek dzięki połączeniu z rejestrem PESEL.

Urealnione terminy. Jeśli Twój zwierzak zaginie i po czasie dowiesz się o najgorszym, jego śmierć zgłosisz w systemie od dnia "powzięcia informacji", a nie od samej daty zdarzenia. Dodatkowo, jeśli system wezwie Cię do poprawy danych, dostaniesz na to gwarantowane 14 dni.

Potwierdzenie na wyciągnięcie ręki! Na żądanie weterynarz będzie musiał wydać Ci potwierdzeniw rejestracji zwierzęcia, które będziesz mógł też samodzielnie i za darmo pobrać z systemu państwowego.

Porządek w schroniskach i domach tymczasowych. Krajowy Rejestr zapisze pełną historię tego, gdzie przebywał zwierzak. Schroniska dostaną 12 miesięcy na zaczipowanie wszystkich obecnych podopiecznych, a wydawanie psów i kotów niezgodnie z prawem (np. bez czipa) będzie surowo zakazane. Dodatkowo osoby wpisujące dane w schroniskach będą sprawdzane pod kątem niekaralności.

Nie ma mowy o karaniu za zaadaptowanie niezarejestrowanego zwierzęcia — odpowiedzialność będzie spoczywać tutaj po stronie schroniska.

Skończymy też z porzucaniem zwierząt. Jeśli ktoś nie odbierze zagubionego zwierzaka w ciągu 14 dni od zawiadomienia o jego odnalezieniu, zostanie zgłoszony na policję z zarzutem przestępstwa porzucenia zwierzęcia.

Już niedługo zyskamy konkretne i kluczowe narzędzie do walki z bezdomnością zwierząt!

Wkrótce przechodzimy do pracy nad między innymi poprawą jakości schronisk i kastracjami

Szanowny Panie Ministrze,

W dniu 25 czerwca 2025 r. weszły w życie nowe unijne ramy pomocy publicznej dla czystego przemysłu – Clean Industrial Deal State Aid Framework (CISAF). Mechanizm ten, przyjęty przez Komisję Europejską, ma skrócić drogę od planowania do realizacji inwestycji w odnawialne źródła energii (OZE), technologie net-zero oraz dekarbonizację produkcji przemysłowej. Ramy CISAF mają obowiązywać przez pięć lat.

CISAF pozwala państwom członkowskim szybko notyfikować i wdrażać pomoc publiczną w różnych formach: od dotacji bezpośrednich, poprzez ulgi podatkowe, po preferencyjne kredyty. W przeciwieństwie do rozporządzenia GBER, CISAF nie przewiduje górnego limitu pomocy na dekarbonizację, co otwiera wyjątkowo szerokie możliwości finansowania inwestycji klimatycznych.

W ciągu dziewięciu miesięcy od wejścia w życie CISAF państwa członkowskie zaplanowały działania o łącznej wartości 28 mld euro. Z mechanizmu skorzystały już m.in. Węgry (alokacja 4,1 mld euro na technologie net-zero), a także Francja, Hiszpania, Dania, Austria i Niemcy. Dziesięć z trzynastu dotychczasowych decyzji Komisji Europejskiej dotyczy programów wspierających zwiększanie mocy produkcyjnych komponentów i rozwiązań niezbędnych do transformacji energetycznej.

Na tym tle sytuacja Polski wygląda szczególnie niepokojąco. Według stanu na koniec marca 2026 r. – a więc niemal dziewięć miesięcy po wejściu w życie CISAF – Polska nie złożyła ani jednego wniosku w ramach tego mechanizmu. Takie wnioski płyną z analizy polskiej firmy doradczej CRIDO, opublikowanej 8 kwietnia 2026 r.

Zaniechanie to budzi poważne wątpliwości w kontekście strukturalnych problemów polskiej gospodarki. Polska należy do państw o jednych z najwyższych cen energii elektrycznej w Unii Europejskiej, a krajowy przemysł pilnie potrzebuje wsparcia w procesie dekarbonizacji. CISAF mógłby odegrać szczególnie ważną rolę w regionach rozwiniętych, takich jak obszar metropolitalny Warszawy, gdzie dostęp do wsparcia – zwłaszcza dla dużych przedsiębiorstw –jest w ramach obecnych instrumentów ograniczony lub całkowicie wyłączony.

Programy oparte na CISAF mogłyby stać się podstawą dla takich instrumentów jak FENG, FEnIKS, Fundusz Modernizacyjny, grant rządowy czy Polska Strefa Inwestycji. Pozwoliłoby to znacząco zwiększyć skalę inwestycji w technologie net-zero, OZE, magazynowanie energii oraz dekarbonizację przemysłu.

Dziennikarze Business Insider Polska zwrócili się w tej sprawie do Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz Ministerstwa Energii. Oba resorty odesłały ich do Ministerstwa Rozwoju i Technologii, które – do momentu publikacji materiału – nie udzieliło żadnej odpowiedzi. Niniejsza interpelacja ma na celu uzyskanie jednoznacznych, wiążących wyjaśnień w tej sprawie.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Dlaczego Polska nie złożyła żadnego wniosku w ramach mechanizmu CISAF w okresie od 25 czerwca 2025 r. do dnia złożenia niniejszej interpelacji, mimo że mechanizm ten obowiązuje od niemal roku i jest aktywnie wykorzystywany przez inne państwa członkowskie UE?
2. Który resort – Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Ministerstwo Energii czy Ministerstwo Rozwoju i Technologii – odpowiada za merytoryczną koordynację działań Polski w ramach CISAF? Kto podejmuje decyzje o składaniu wniosków w tym mechanizmie? Czy opracowano harmonogram działań i podział kompetencji pomiędzy ministerstwami?
3. Czy Rząd RP planuje złożenie wniosków w ramach CISAF? Jeśli tak, to w jakim terminie, w jakich obszarach (technologie net-zero, OZE, dekarbonizacja przemysłu) oraz na jaką przybliżoną kwotę wsparcia?
4. Jakie są szacowane straty oraz utracone korzyści dla polskiego przemysłu, sektora OZE i budżetu państwa wynikające z dotychczasowego braku działań w ramach CISAF? Czy resort przeprowadził analizę skutków tego zaniechania?
5. Jaka jest przyczyna dotychczasowego braku aktywności Ministerstwa w zakresie CISAF? 
6. Czy Ministerstwo rozważało powiązanie programów opartych na CISAF z istniejącymi krajowymi i unijnymi instrumentami finansowymi (FENG, FEnIKS, Fundusz Modernizacyjny, Polska Strefa Inwestycji), co – zgodnie z opiniami ekspertów – mogłoby istotnie zwiększyć skalę polskich inwestycji w transformację energetyczną?

Sprawa ma kluczowe znaczenie dla polityki klimatycznej i przemysłowej państwa. CISAF obowiązuje przez pięć lat, a każdy kolejny miesiąc bez złożenia wniosku zmniejsza pulę potencjalnych środków, z których mogłaby skorzystać Polska, i pogarsza pozycję konkurencyjną naszego przemysłu względem podmiotów z państw członkowskich, które już korzystają z tego mechanizmu. W obliczu kryzysu energetycznego, wysokich cen energii oraz silnej presji transformacyjnej na przemysł, rezygnacja z dostępnych unijnych narzędzi wymaga pilnego wyjaśnienia i podjęcia działań naprawczych.

Odpowiedź na interpelację:

Wczoraj w Dzierżoniowie razem z radnymi miejskimi Beatą Tyszką-Kłossowską i Sylwią Dajczer-Gałczyńską spotkałyśmy się z Dianą Kaczyńską z prezydium Ogólnopolskiej Sieci Rad Kobiet. Omówiłyśmy sposób powołania i działania rad kobiet w gminach. Dziękujemy za wiele cennych wskazówek. Działamy!

Wniosek o odrzucenie projektu w całości NIE UZYSKAŁ większości. To oznacza, że teraz projekt trafi do komisji.

Dziękuję Wam wszystkim za ogromne wsparcie. Szczególnie dziękuję autorom i autorkom inicjatywy z Osoba Odra oraz Anita Kucharska-Dziedzic - posłanka na Sejm RP

Przed nami jeszcze wiele trudnej pracy. Działamy dalej!

Wczoraj Nadzwyczajna Komisja ds. Ochrony Zwierząt przyjęła poprawki do rządowego projektu ustawy o Krajowym Rejestrze Oznakowanych Psów i Kotów

Zgłosiłam szereg poprawek zaproponowanych przez organizacje pozarządowe i samorząd. Zostały opracowane wspólnie z mec. Marią Januszczyk ze Stowarzyszenia Prawników na Rzecz Zwierząt oraz Stowarzyszeniem Stukot. Bardzo dziękuję za Wasze wsparcie i dobrą współpracę!

Komisja finalnie przyjęła następujące poprawki zgłaszane podczas prac

• Znakowaniu i rejestracji obligatoryjnie podlegać będą także koty właścicielskie. Czipowanie kotów wolno żyjących pozostanie dla gmin fakultatywne.
• Znakowanie i rejestracja zwierzęcia będą co do zasady odbywać się jednocześnie.
• Czas budowy systemu został skrócony z trzech lat do dwóch.
• W KROPiK będziemy wprowadzać imię zwierzęcia, a nie jego „nazwę” — bo zwierzę nie jest rzeczą!
• Oznakowanego psa będzie można nieodpłatnie zarejestrować w ARiMR w ciągu 3 lat od wejścia w życie ustawy.
• Wprowadzona została definicja „domu tymczasowego”. Domy tymczasowe będą mogły być prowadzone przez organizacje społeczne, ale będzie się do musiało odbywać w porozumieniu z gminą.
• Schroniska również będą mogły umieszczać zwierzęta w domach tymczasowych, a gminy będą miały możliwość finansowania znakowania i rejestracji zwierząt przebywających w schroniskach.

Uważam, że projekt nadal wymaga pewnych poprawek, ale najważniejsze jest to, że w porozumieniu pracujemy na rzecz poprawy dobrostanu zwierząt. Przed nami jeszcze drugie czytanie, gdzie będzie przestrzeń na dyskusję o kolejnych poprawkach. Wierzę, że idziemy w dobrym kierunku i już wkrótce zyskamy jedno z narzędzi do walki z bezdomnością zwierząt! A przed nami praca nad kolejnymi ustawami, w tym o zmianach w schroniskach, kontroli pseudohodowli i kastracji